قلعه زهاك*

در كل خيلي هم دوست دارم چيزهايي كه مي خونم يا مي بينم، تو ذهنم حك بشن ولي جزئيات معمولاً خيلي زود از يادم مي رن. يكي از فوايد وبلاگ اينه كه آدم اين جزئيات رو مي تونه توش بنويسه؛ البته يه دفتر يادداشت هم همين خاصيت رو داره!! چيزي كه هميشه بابام هم سفارشش رو مي كنه؛ ولي خوب ديگه… آدم تكنولوژي-زده كه بشه اين جوري مي شه ديگه! مداد و كاغذ از چشمش مي افته! از اين به بعد اگه فرصت كنم، در مورد جاهايي كه مي رم، مخصوصاً اينايي كه با بر و بچ مي ريم، يه چيزايي مي نويسم.

اولين برنامه امسال مال قلعه زهاك بود كه 30 فروردين رفتيم. اين قلعه و ساير بقاياي بناهاي اطرافش در اطراف هشترود واقع شده. تقريباً چهار مسير براي رسيدن به قلعه وجود داره كه دو تا از اون ها از داخل تونل 2 متري مسير قطار تهران-تبريز و ايستگاه خراسانك هست كه اتفاقاً يه تابلو “ورود افراد متفرقه ممنوع” تو وروديش هم داره! ولي اين مسير يك مسير كاملاً خوب و جا افتاده براي همه كوهنوردها هست. [احتمالاً اونا جزو افراد متفرقه نيستن! ؛-) ] تازه توي تونل جاي مخصوصي براي حركت پياده ها هم تعبيه شده. دفعه قبلي كه اين جا اومده بودم شايد برگرده به 9، 10 سال پيش كه تا آخر هم بالا نرفته بودم ولي رد شدن قطار هم خيلي بعيد به نظر مي رسيد. اين دفعه هم فكر نمي كردم وقتي توي تونل باشيم، قطاري رد بشه، يعني چند دقيقه قبلش يكي رد شده بود؛ اما خيلي دوست داشتم اين تجربه رو داشته باشم؛ كه البته بي نصيب هم نمونديم؛ با گذاشتن گوش روي ريل ها مي شه فهميد كه قطاري داره مياد و ليدرها هم مدام اين كار رو مي كردن تا به موقع همه رو مطلع كنن. البته از ايستگاه اطلاع داده شده بود كه توي تونل كسي هست و سرعت قطار كم بود، با اين همه هيچ كدوم از اينا دليل نمي شه كه آدم بي احتياطي بكنه.

از تونل اول كه رسيديم بيرون، رودخونه قرانقو بود و كمي بالاتر، روي تپه يه قبر به چشم مي خورد. جايي كه زيرش يه انسان واقعاً والا خوابيده. محمد واعظي، يكي از هنرمنداي نسبتاً گمنام كشور كه از روي حس انسان دوستي خودش، تصميم داشت براي خانم هاي كوهنورد، سرويس بهداشتي بسازه و موقع آوردن سنگ و ساير مصالح از اون طرف رودخونه غرق مي شه و همون جا در كنار دستشويي ناتمومي كه ساخته، دفنش مي كنن (البته بعد از فوت ايشون، بقيه كار ساخت رو تكميل مي كنن كه تو عكس هم معلوم هست).

هربار كه ياد اين انسان بزرگوار مي افتم، موهاي بدن سيخ مي شه و با خودم مي گم كاش آدم هايي هم كه فقط ادعا دارن ولي هميشه به فكر سود و منفعت خودشون هستن، از اين جور آدم ها ياد بگيرن…

براي ادامه مسير دو راه هست: 1. حركت روي همين خط آهن و ورود به داخل تونل دوم، 2. دور زدن تونل از كوه هاي روي اون كه براي آماتورها نسبتاً سخت تر هست. از مسير دوم ادامه مي ديم و كم كم مسير از حالت افقي به شيب دار تبديل مي شه! بعضي از بچه ها نظرشون اينه كه اگه ضحاك قلعه اش رو تو فلكه بزرگ وليعصر درست كرده بود، الان كلي توريست اونجا بودن! ولي مردم طبيعت و تاريخ دوست هميشه به صبع العبورترين جاها هم مي رن.

مسير به اين صورت هست كه سه قله وجود داره و اصلي ترين بناهاي قلعه بالاي قله سوم كه مرتفع ترين هست، قرار داره. بالاي قله هاي اول و دوم هم بقاياي بناهايي مسكوني از دوره اشكاني به چشم مي خوره.

بالاخره بعد از بالا رفتن از قله دوم و پايين اومدن از اون طرف اون، به سمت قله اصلي مي ريم و به بالا كه مي رسيم، داربست ها و سايبان هاي محافظ ميراث فرهنگي رو كه به قول دوستان ديگه جزو جدانشدني همه بناهاي باستاني شدن، مي بينيم كه زيرشون بناهاي آجري چليپايي (صليبي) قرار گرفتن. اين بناها از آجر و گل و خشت و ملات ساخته شده اند و طراحي داخليشون به صورت راهروهاي تودرتو و مرتبط به هم هست و براي انجام مراسم مذهبي استفاده مي شده اند.

همه نماها هم كه مربوط به دوره اشكاني بوده اند، با گچ بري تزيين شده اند.

بناي باشكوهي كه مي شه گفت مهم ترين بناي باقي مونده قلعه هست، معروف به بناي آجري چهار طاقي هست و روي ديوارهايش از داخل و خارج با گچ بري تزئين شده بوده و بنايي مذهبي يا حكومتي بوده و تو سال هاي گذشته از طرف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري مرمت شده.

* برخي نام اين قلعه را در نگارش با (ض و ح ) مي نويسند اما از آنجا که اين قلعه مربوط به پيش از اسلام بوده و از آغاز عصر آهن زندگي در آن جريان داشته است، استفاده از نام “ضحاک” در نگارش براي آن نادرست است. چرا که “ضحاک” واژه اي عربي و به معناي فرد خنده رو است. ضحاک شخصيتي است در شاهنامه فرودسي.

بوميان منطقه اين قلعه را به نام زَهَنک مي خوانند و کلمه زَهاک به نام محلي آن نزديک است.

و اينم چند تا عكس ديگه از مسير برگشت + 6 تاي ديگه كه قبلاً توي فليكر گذاشته بودم.

و اينم دو تا لينك در مورد قلعه زهاك:

يك

دو